पुणे : पुणे शहराच्या वर्षभराच्या पाणीपुरवठ्यासाठी महत्त्वाचा असलेल्या खडकवासला प्रकल्पातील पाणीसाठ्यात गतवर्षीच्या तुलनेत २.३५ टीएमसीची घट झाली आहे. चारही धरणांमधील एकत्रित साठा सध्या २६.८० टीएमसीवर आला असून तो ९१.९४ टक्के आहे. त्यामुळे आगामी काळात पुणे शहरातील पाणीपुरवठ्याचे नियोजन अधिक काळजीपूर्वक करण्याची गरज निर्माण झाली आहे.
पाणीसाठ्यातील ही घट लक्षात घेता पुणे महापालिका प्रशासनासमोर पाणी नियोजनाचे आव्हान उभे राहिले आहे. उपलब्ध साठा, शहराची वाढती पाण्याची मागणी आणि आगामी काळातील पावसाची स्थिती यांचा विचार करून पुढील निर्णय घेतला जाण्याची शक्यता आहे.
खडकवासला प्रकल्पातील साठ्यात किती घट?
पुणे शहराला पाणीपुरवठा करणाऱ्या खडकवासला प्रकल्पात खडकवासला, पानशेत, वरसगाव आणि टेमघर या चार धरणांचा समावेश होतो. या चारही धरणांची एकत्रित उपयुक्त साठवण क्षमता २९.१५ टीएमसी आहे.
गतवर्षी याच कालावधीत चारही धरणे १०० टक्के भरलेली होती आणि त्यामध्ये २९.१५ टीएमसी पाणीसाठा होता. यंदा मात्र उपलब्ध साठा २६.८० टीएमसीवर आला आहे. म्हणजेच गतवर्षीच्या तुलनेत सुमारे २.३५ टीएमसी पाण्याची घट झाली आहे.
टक्केवारीच्या तुलनेत सध्याचा साठा ९१.९४ टक्के आहे. त्यामुळे धरणांमध्ये पाणी मोठ्या प्रमाणावर उपलब्ध असले तरी गतवर्षीच्या तुलनेत परिस्थिती कमी अनुकूल असल्याचे चित्र आहे.
पुणे शहराच्या पाणीपुरवठ्यावर परिणाम काय?
खडकवासला प्रकल्प हा पुणे शहराच्या पाणीपुरवठ्याचा प्रमुख आधार आहे. त्यामुळे धरणातील साठ्यातील बदलाचा थेट परिणाम शहराच्या पाणी नियोजनावर होऊ शकतो.
साठा कमी होत गेल्यास महापालिकेला उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करण्याचे नियोजन करावे लागू शकते. गरज पडल्यास पाणीपुरवठ्याच्या वेळा, दाब किंवा दिवसांच्या नियोजनात बदल करण्याचा विचार केला जाऊ शकतो.
मात्र सध्याच्या स्थितीवरून पुणे शहरात तातडीने मोठ्या प्रमाणावर पाणीकपात लागू झाली आहे, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. सध्या मुख्य मुद्दा हा उपलब्ध साठ्याचे पुढील महिन्यांसाठी योग्य नियोजन करण्याचा आहे.
पाणीकपातीची चर्चा का सुरू झाली?
खडकवासला प्रकल्पातील साठा गतवर्षीपेक्षा कमी असल्याने पाणीपुरवठ्याबाबत चिंता वाढली आहे. पाण्याची मागणी सतत वाढत असताना धरणातील साठा कमी होणे हे प्रशासनासाठी महत्त्वाचे आव्हान ठरू शकते.
पुणे शहराची लोकसंख्या, नव्याने विकसित होणारे भाग, वाढती बांधकामे, व्यावसायिक वापर आणि घरगुती पाण्याची मागणी यामुळे शहराला सातत्याने मोठ्या प्रमाणावर पाणी आवश्यक असते.
त्यामुळे धरणांमध्ये ९० टक्क्यांहून अधिक साठा असला तरी मागील वर्षाच्या तुलनेतील तूट प्रशासनासाठी महत्त्वाची ठरते.
पुणेकरांवर काय परिणाम होऊ शकतो?
पाणीपुरवठ्याबाबत कोणताही बदल झाला तर त्याचा थेट परिणाम पुणेकरांच्या दैनंदिन जीवनावर होऊ शकतो.
घरगुती वापरासाठी पाणी, सोसायट्यांमधील टाक्या भरणे, कार्यालये, हॉटेल्स, लघुउद्योग आणि इतर व्यावसायिक आस्थापनांवर त्याचा परिणाम होऊ शकतो.
विशेषतः उंच इमारती आणि मोठ्या गृहनिर्माण सोसायट्यांमध्ये पाण्याचा दाब कमी झाल्यास वरच्या मजल्यांवर पाणी पोहोचण्यात अडचणी निर्माण होऊ शकतात.
पाणीपुरवठ्याच्या वेळेत बदल झाल्यास नागरिकांना घरगुती पाण्याचे नियोजन करावे लागू शकते. त्यामुळे महापालिकेच्या पुढील घोषणांकडे पुणेकरांचे लक्ष लागले आहे.
पाण्याचा वापर जपून करण्याची गरज
धरणातील साठा ९१.९४ टक्के असला तरी पाण्याचा अनावश्यक वापर टाळणे आवश्यक आहे. घरगुती पातळीवर नळ सुरू ठेवणे, वाहन धुण्यासाठी मोठ्या प्रमाणावर पाणी वापरणे किंवा गळतीकडे दुर्लक्ष करणे टाळणे गरजेचे आहे.
सोसायट्यांनी पाण्याच्या टाक्या, पाइपलाइन आणि पंपिंग यंत्रणेतील गळती तपासणे आवश्यक आहे. पाणी उपलब्ध असताना त्याचा अपव्यय टाळल्यास भविष्यातील ताण काही प्रमाणात कमी करता येऊ शकतो.
PCMC परिसरासाठीही पाण्याचा प्रश्न महत्त्वाचा
पुणे आणि पिंपरी-चिंचवड या दोन्ही शहरांमध्ये वाढती लोकसंख्या आणि नागरीकरणामुळे पाण्याची मागणी वाढत आहे. त्यामुळे पुणे महानगर प्रदेशातील पाणी नियोजन हा केवळ एका शहराचा विषय न राहता संपूर्ण शहरी क्षेत्राशी संबंधित मुद्दा बनला आहे.
पिंपरी-चिंचवडचा प्रमुख जलस्रोत वेगळा असला तरी पुणे महानगर प्रदेशातील पाणी व्यवस्थापन, धरणे, जलस्रोत आणि पुनर्वापराच्या योजनांचा एकत्रित विचार भविष्यासाठी महत्त्वाचा ठरणार आहे.
पुढे काय होणार?
खडकवासला प्रकल्पातील सध्याचा साठा, पाण्याचा वापर आणि आगामी हवामान परिस्थिती यांचा आढावा घेऊन पुढील पाणी नियोजन केले जाण्याची शक्यता आहे.
गतवर्षीच्या तुलनेत २.३५ टीएमसीची घट ही प्रशासनासाठी निश्चितच लक्ष देण्यासारखी बाब आहे. मात्र सध्याचा २६.८० टीएमसी साठा आणि ९१.९४ टक्के पातळी लक्षात घेता परिस्थितीचे सातत्याने निरीक्षण करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.
पुणेकरांसाठी सध्या महत्त्वाचा संदेश म्हणजे पाण्याचा वापर जपून करणे आणि महापालिकेकडून होणाऱ्या अधिकृत पाणीपुरवठा नियोजनाच्या घोषणांकडे लक्ष ठेवणे.
पुणे आणि PCMC मधील ताज्या बातम्या, स्थानिक अपडेट्स आणि महत्त्वाच्या घडामोडींसाठी Wegwan Pune सोबत रहा. ही बातमी तुमच्या परिसरातील नागरिकांसोबत Share करा.