पुणे : पुणे जिल्ह्यात दूधभेसळीविरोधात अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) मोठी कारवाई केली आहे. दूधामध्ये डिटर्जंट आणि ‘नॉनिलफेनॉल इथॉक्सिलेट’ या रसायनाचा वापर करून भेसळ केल्याचे तपासातून समोर आले आहे. मंचरपासून सुरू झालेल्या तपासाची व्याप्ती माळशिरस आणि इंदापूरपर्यंत पोहोचली आहे.
या प्रकरणात आतापर्यंत ३७ आरोपी निष्पन्न झाले असून त्यापैकी २५ जणांना अटक करण्यात आली आहे. दूधभेसळीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या पदार्थांचा पुरवठा, दूध संकलन, वाहतूक, शीतकरण आणि प्रक्रिया डेअरीपर्यंतची संपूर्ण साखळी तपासण्यावर प्रशासनाने भर दिला आहे.
मंचरपासून तपासाला सुरुवात
मंचर परिसरात मिळालेल्या माहितीनंतर अन्न व औषध प्रशासन आणि पुणे ग्रामीण पोलिसांच्या संयुक्त पथकाने आंबेगाव तालुक्यातील अवसरी खुर्द येथील एका आस्थापनावर कारवाई केली.
या कारवाईत दूध भेसळीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या विविध पदार्थांचा साठा आढळून आला. त्यामध्ये व्हे पावडर, डिटर्जंट, इमल्सिफायर आणि मिश्रण स्थिर ठेवण्यासाठी वापरल्या जाणाऱ्या पदार्थांचा समावेश असल्याचे तपासात समोर आले.
यानंतर तपासाचा विस्तार दूध पुरवठा साखळीतील इतर संबंधित व्यक्ती आणि आस्थापनांपर्यंत करण्यात आला.
दुधात डिटर्जंट आणि रसायनाचा वापर
या प्रकरणातील सर्वात गंभीर बाब म्हणजे दुधामध्ये डिटर्जंट तसेच ‘नॉनिलफेनॉल इथॉक्सिलेट’ या रसायनाचा वापर केल्याचे तपासातून समोर आले आहे.
अन्न व औषध प्रशासनाने घेतलेल्या दूध नमुन्यांच्या तपासणीत काही नमुन्यांमध्ये डिटर्जंट आढळल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले आहे. तसेच काही नमुन्यांमध्ये दुधातील फॅट आणि एसएनएफचे प्रमाण निर्धारित मानकांपेक्षा कमी असल्याचेही समोर आले.
यामुळे हा प्रकार केवळ दूधाच्या गुणवत्तेपुरता मर्यादित नसून ग्राहकांच्या आरोग्याशी संबंधित गंभीर अन्नसुरक्षा प्रश्न बनला आहे.
३७ आरोपींची नावे तपासात निष्पन्न
मंचर पोलिस ठाण्यात दाखल गुन्ह्याच्या तपासात आतापर्यंत ३७ आरोपी निष्पन्न झाले आहेत.
या साखळीत भेसळीसाठी लागणाऱ्या पदार्थांचे पुरवठादार, औद्योगिक रसायनांशी संबंधित पुरवठादार, वाहतूकदार, दूध संकलन केंद्रांशी संबंधित व्यक्ती, दूध शीतकरण केंद्रांशी संबंधित व्यक्ती आणि दुग्ध व्यावसायिकांचा समावेश असल्याचे वृत्त आहे.
यापैकी २५ आरोपींना अटक करण्यात आली असून त्यांच्याविरुद्ध आरोपपत्र दाखल करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. उर्वरित १२ आरोपींना अटकपूर्व जामीन मिळाला आहे.
माळशिरसपर्यंत पोहोचली कारवाई
मंचर येथील तपासाची व्याप्ती पुणे जिल्ह्याबाहेरही पोहोचली आहे. माळशिरस परिसरातील काही दूध प्रक्रिया आस्थापनांवरही कारवाई करण्यात आली.
माळशिरस येथील महालक्ष्मी मिल्क अँड मिल्क प्रॉडक्ट्स आणि डेलीविश अ‍ॅग्रो डेअरी प्रॉडक्ट येथे अनुक्रमे ७,६३४ लिटर आणि ९,०९६ लिटर दूध नष्ट करण्यात आल्याचे वृत्त आहे. दोन्ही कारवायांमध्ये मिळून १६,७३० लिटर दूध नष्ट करण्यात आले.
या प्रकरणांमध्ये माळशिरस पोलिस ठाण्यात स्वतंत्र गुन्हे दाखल करण्यात आल्याची माहितीही समोर आली आहे.
इंदापूरच्या डेअरीपर्यंत तपासाची साखळी
तपासादरम्यान भेसळयुक्त दूध पुणे जिल्ह्यातील मंचर परिसरातून सोलापूर जिल्ह्यातील इंदापूर येथील सोनाई डेअरीपर्यंत पोहोचल्याचे प्रथमदर्शनी निष्पन्न झाल्याचे वृत्त आहे.
यामुळे प्रशासनाने केवळ अंतिम उत्पादनावर कारवाई करण्याऐवजी दूध तयार होण्यापासून ते प्रक्रिया डेअरीपर्यंतची संपूर्ण पुरवठा साखळी तपासण्यास सुरुवात केली आहे.
२६ अन्न आस्थापनांवर कारवाई
या तपासात २६ अन्न आस्थापनांवर कारवाई करण्यात आली आहे.
काही आस्थापनांचे परवाने किंवा नोंदणी निलंबित करण्यात आली असून, काही ठिकाणी व्यवसाय बंद करण्याचे निर्देश देण्यात आल्याचे वृत्त आहे.
कारवाईचा उद्देश केवळ भेसळयुक्त दूध जप्त करणे नसून, भेसळीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या पदार्थांचा स्रोत शोधणे आणि त्या माध्यमातून संपूर्ण नेटवर्कपर्यंत पोहोचणे हा आहे.
पुणेकरांसाठी या कारवाईचा अर्थ काय?
दूध हे पुणे आणि पिंपरी-चिंचवडमधील जवळपास प्रत्येक कुटुंबाच्या दैनंदिन आहाराचा भाग आहे. लहान मुले, ज्येष्ठ नागरिक आणि नियमित दूध किंवा दुग्धजन्य पदार्थांचे सेवन करणाऱ्या नागरिकांसाठी दूधाची गुणवत्ता विशेष महत्त्वाची आहे.
त्यामुळे दूधभेसळीविरोधातील ही कारवाई ग्राहकांच्या दृष्टीने महत्त्वाची ठरते. बाजारातून दूध खरेदी करताना नागरिकांनी विश्वासार्ह आणि अधिकृत विक्रेत्यांकडून दूध घेणे, पॅकेजवरील माहिती तपासणे आणि संशयास्पद उत्पादन आढळल्यास संबंधित यंत्रणेकडे तक्रार करणे आवश्यक आहे.
तसेच या प्रकरणातील कारवाई एखाद्या एका डेअरीपुरती मर्यादित नसून दूध पुरवठा साखळीतील विविध स्तरांवर केली जात असल्याचे समोर आले आहे.
प्रशासनाचा पुढील तपास कोणत्या दिशेने?
अन्न व औषध प्रशासनाकडून दूध संकलन केंद्रे, दूध शीतकरण केंद्रे, डेअरी, दूध प्रक्रिया उद्योग तसेच दूधभेसळीसाठी वापरल्या जाण्याची शक्यता असलेल्या पदार्थांच्या पुरवठा साखळीवर लक्ष ठेवले जात आहे.
भेसळयुक्त दूध आढळल्यानंतर फक्त अंतिम ठिकाणी कारवाई न करता, भेसळीसाठी वापरल्या जाणाऱ्या पदार्थांच्या मूळ पुरवठादारापासून अंतिम दूध पुरवठ्यापर्यंतची साखळी शोधण्याचे धोरण प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
ताजे अपडेट
८ ऑक्टोबर २०२६ रोजी उपलब्ध माहितीनुसार, पुणे जिल्ह्यातील दूधभेसळ प्रकरणात ३७ आरोपी निष्पन्न झाले असून २५ जणांना अटक करण्यात आली आहे. २६ अन्न आस्थापनांवर परवाना निलंबन किंवा व्यवसाय बंद करण्यासंदर्भात कारवाई करण्यात आली आहे.
माळशिरससह इंदापूर आणि मंचर परिसरातील पुरवठा साखळीचा तपास पुढे सुरू आहे. त्यामुळे या प्रकरणात आणखी कोणती माहिती किंवा कारवाई समोर येते, याकडे पुणे जिल्ह्यातील नागरिकांचे लक्ष आहे
पुण्यातील ताज्या घडामोडी आणि महत्त्वाच्या स्थानिक बातम्यांसाठी Wegwan Pune ला फॉलो करा. ही बातमी शेअर करून आपल्या कुटुंबीयांना आणि मित्रांना माहिती द्या.
👉 अधिक पुणे न्यूजसाठी Wegwan Pune वाचत राहा.