पुणे शहरात गेल्या काही वर्षांत झालेल्या प्रचंड नागरी वाढीमुळे वाहतूक व्यवस्थेवर जबरदस्त ताण निर्माण झाला आहे. माहिती तंत्रज्ञान कंपन्यांचा प्रचंड विस्तार, मुळशी–पिरंगुट औद्योगिक पट्ट्याची सतत वाढ, शिक्षणासाठी शहरात ओढा, आणि मोठ्या प्रमाणात होत असलेली निवासी वसाहतींची वाढ पाहता पुण्यातील रस्ते क्षमता आणि वाहतूक व्यवस्थेची कार्यक्षमता गंभीर स्वरूपात ढासळलेली दिसते. याचा सर्वात मोठा फटका बसत आहे तो चांदणी चौक ते भूगाव या महत्त्वाच्या मार्गाला. दररोज सकाळी आणि संध्याकाळी या रस्त्यावर 2 ते 3 किमीपर्यंत ताणलेली वाहनरांग नेहमीचीच झाली आहे.
कोंडीचा त्रास वर्षानुवर्षे; पण आता स्थायी उपायाकडे वाटचाल
शहरातील अनेक रस्त्यांचे रुंदीकरण झाले असले तरी वाहनांची संख्या एवढ्या झपाट्याने वाढत आहे की उपलब्ध रस्ते लगेचच अपुरे पडत आहेत. पुण्यात सध्या नोंदणीकृत वाहनांची संख्या 45 लाखांपेक्षा जास्त झाली असून, दरवर्षी जवळपास 3 ते 4 लाख नवीन वाहनांची भर पडते. अशा परिस्थितीत चांदणी चौक–भूगाव मार्ग हा शहर, औद्योगिक वसाहती आणि गावी जाणाऱ्या वाहनांसाठी प्रमुख दुवा असल्याने त्यावरील कोंडी टाळणे अत्यंत कठीण झाले आहे.
चांदणी चौकाचे पुनर्विकास काम पूर्ण झाल्यानंतर थोडासा दिलासा मिळाला असला तरी पुढील मार्गावरची परिस्थिती बदललेली दिसत नाही. भूगाव, भुकूम, पिरंगुट, मुळशी, कोकण आणि औद्योगिक परिसरातील हजारो वाहने याच मार्गावरून ये-जा करतात. याशिवाय येथे अनेक नव्या टाउनशिप्स आणि घरे तयार होत आहेत. या सर्व गोष्टींचा विचार करून पुणे महानगरपालिकेने (PMC) अखेर उड्डाणपूल आणि ग्रेड सेपरेटर उभारण्याचा मोठा निर्णय घेतला आहे.
या अतिशय महत्त्वाकांक्षी प्रकल्पासाठी 203 कोटी रुपयांचा अंदाज मांडण्यात आला असून महापालिकेच्या एस्टिमेट कमिटीने याला तत्त्वतः मंजुरी दिली आहे. हा निर्णय प्रत्यक्षात राबविण्यात आला तर पुणेकरांना — विशेषतः पश्चिम पुणे आणि मुळशी परिसरात राहणाऱ्यांना — भविष्यात मोठाच दिलासा मिळणार आहे.
भूसंपादन पूर्ण झाल्यानंतर निविदा प्रक्रिया
महापालिकेच्या प्रकल्प विभागाचे प्रमुख दिनकर गोजारे यांनी सांगितले की, प्रकल्पासाठी आवश्यक असलेल्या भूसंपादनाचे काम वेगाने सुरू आहे. या पैकी 80% जमीन मिळाल्यानंतर निविदा प्रक्रिया सुरू केली जाईल. चांदणी चौकातून भूगावपर्यंतचा सुमारे दोन किलोमीटरचा रस्ता महापालिकेच्या हद्दीत येतो. त्यानंतरचा भाग पीएमआरडीएच्या कार्यक्षेत्रात जातो. त्यामुळे या दोन यंत्रणांमध्ये समन्वय साधून कामे करणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.
सध्या या रस्त्याचे पूर्वीच झालेल्या रुंदीकरणाने काही काळ ताण सांभाळला होता; पण मुळशी–कोकण दिशेला होणारी औद्योगिक वाढ आणि निवासी प्रकल्पांची वाढ पाहता हा रस्ता लवकरच अपुरा पडला. यामुळे, शहराकडील वाहतूक व्यवस्थेचा पूर्ण कोलमडण्यापूर्वी उपाययोजना करणे आवश्यक होते.
भूगाव–भुकूम परिसरात वेगवान विकास; लोकसंख्येत तिपटीने वाढ अपेक्षित
तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार भूगाव–भुकूम परिसरातील सध्याची एक लाख लोकसंख्या येत्या काही वर्षांत तीन लाखांपर्यंत जाऊ शकते. येथे मोठ्या प्रमाणात निवासी प्रकल्प उभे राहत आहेत. आसपासच्या हिरवळीच्या परिसरामुळे आणि आयटी क्षेत्रात काम करणाऱ्या नागरिकांचा ओढा असल्याने हा भाग अतिशय वेगाने विकसित होत आहे.
लोकसंख्येतील ही वाढ थेट वाहतूक दाबात वाढ करते. वाहनांच्या वाढत्या संख्येमुळे भविष्यात चांदणी चौक–भूगाव मार्गावर लक्षणीय कोंडी निर्माण होण्याची शक्यता आहे. हीच परिस्थिती ओळखून PMC ने दूरदृष्टी दाखवत “स्थायी उपाय” म्हणून उड्डाणपूल आणि ग्रेड सेपरेटरचा प्रकल्प हाती घेतला आहे.
DP आराखड्यात रस्ता 60 मीटर रुंदीचा
महापालिकेच्या विकास आराखड्यानुसार हा रस्ता 60 मीटर रुंदीचा प्रस्तावित आहे. भूगावच्या पुढे पीएमआरडीएचा रिंग रोड येणार असल्याने हा मार्ग भविष्यात पुणे जिल्ह्याच्या वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाचा ठरणार आहे. तसेच राष्ट्रीय महामार्गाशी होणाऱ्या जोडणीमुळे हा रस्ता शहर आणि बाहेरील भागांतला एक महत्त्वाचा कॉरिडॉर बनेल.
रस्त्याचे योग्य रुंदीकरण आणि त्यास पूरक अशा वाहतूक सुविधांची उभारणी ही वेळेची गरज बनली आहे. अन्यथा पुढील १० वर्षांत हा मार्ग कोलमडण्याची शक्यता तज्ज्ञांनी वर्तवली आहे.
66 ग्रेड सेपरेटर, 2 किमी उड्डाणपूल आणि राम नदीवरील पूल — वाहतूक व्यवस्थेत मोठा बदल
अतिरिक्त आयुक्त पृथ्वीराज बी. पी. यांनी सांगितले की या प्रकल्पात खालील प्रमुख कामांचा समावेश आहे:
🔹 66 ग्रेड सेपरेटर
रस्त्यावरील प्रमुख चौकांवर वाहतूक सुरळीत करण्यासाठी 66 ग्रेड सेपरेटर बांधले जाणार आहेत. यामुळे वाहनांना सतत चालण्याचा वेग मिळेल आणि चौकांवरील अडथळे कमी होतील.
🔹 दोन किलोमीटर लांबीचा उड्डाणपूल
हा उड्डाणपूल चांदणी चौकाकडील वेगवान वाहतूक थेट भूगावपर्यंत सहजपणे पोहोचवेल. हा निव्वळ वाहने वरून नेण्याचा पूल नसून वाहतूक दाब एका पातळीवरून दुसऱ्या पातळीवर विभाजित करण्याचा प्रयत्न आहे.
🔹 राम नदीवरील 30 मीटर लांबीचा आणि 70 मीटर रुंदीचा पूल
सध्याचा पूल अरुंद असल्याने मोठ्या वाहनांना अडथळा निर्माण होतो. नव्या पुलामुळे वाहतुकीमध्ये प्रचंड प्रमाणात सुधारणा होईल.
महत्त्वाचे चौक — PVPIT, अॅम्ब्रोशिया आणि पाटीलनगर येथे मोठी कामे
1️⃣ PVPIT कॉलेज चौक — 430 मीटर ग्रेड सेपरेटर
- एकूण लांबी: 430 मीटर
- आरसीसी भाग: 120 मीटर
- रुंदी: 23.2 मीटर
- खर्च: 27 कोटी रुपये
या कामामुळे कॉलेज परिसरातील सततची कोंडी पूर्णपणे कमी होईल.
2️⃣ अॅम्ब्रोशिया चौक — 870 मीटर उड्डाणपूल
3️⃣ पाटीलनगर चौक — 870 मीटर उड्डाणपूल
- अंदाजे खर्च: 82 कोटी रुपये
- या दोन्ही उड्डाणपुलांमुळे मुख्य मार्गावरील कोंडी मोठ्या प्रमाणात घटेल.
प्रशासनाचा दावा आहे की ही कामे निर्धारित वेळापत्रकात पूर्ण झाल्यास या मार्गावरील वाहतूक जवळपास 70–80 टक्क्यांनी कमी होईल.
पुणेकरांसाठी नेमका फायदा कसा होणार?
✔ चांदणी चौक–भूगाव मार्गावरील कोंडी मोठ्या प्रमाणात कमी होईल
✔ मुळशी आणि पिरंगुट औद्योगिक वसाहतीकडे जाणाऱ्यांना जलद प्रवास
✔ आयटी पार्कमध्ये जाणाऱ्यांना वेळेची मोठी बचत
✔ परिसरातील निवासी प्रकल्पांना वाढती आकर्षकता
✔ पीएमआरडीएच्या रिंग रोडशी उत्तम कनेक्टिव्हिटी
✔ पुणे–कोकण मार्गावरील प्रवास अधिक सुकर
या प्रकल्पामुळे वाहतुकीची गती वाढेल, पर्यावरण प्रदूषणात घट होईल आणि वेळेची बचत होईल. प्रवासाचा ताण कमी झाल्यामुळे जीवनमानातही सुधारणा होण्याची शक्यता आहे.
प्रकल्पाची आव्हाने कोणती?
- भूसंपादन वेळेत पूर्ण करणे
- स्थानिक नागरिक तसेच व्यापाऱ्यांचे पुनर्वसन
- पीएमआरडीए आणि PMC यांच्यातील समन्वय
- वाहतूक रोखून न धरता कामे पूर्ण करणे
तज्ज्ञांच्या मते ही आव्हाने पार केली तर पुण्याच्या पश्चिमेकडील वाहतूक चित्र पालटण्याची क्षमता या प्रकल्पात नक्कीच आहे.
समारोप — पुणेकरांसाठी वाहतुकीत मोठा बदल घडवणारा निर्णय
203 कोटींचा हा मेगा प्रकल्प पूर्ण झाल्यावर चांदणी चौक–भूगाव मार्गावरील वाहतुकीचे चित्र पूर्णपणे बदलणार आहे. वाढत्या लोकसंख्या–वाहनदाबाचा विचार करून PMC ने दाखवलेली दूरदृष्टी हे शहरासाठी मोठे पाऊल मानले जात आहे.
पुढील काही वर्षांत या भागात राहणाऱ्या लाखो नागरिकांना कोंडीमुक्त, सुरळीत आणि वेगवान प्रवासाचा अनुभव मिळू शकतो. शहराचा विकास आणि वाहतुकीची सोय लक्षात घेता हा प्रकल्प पुण्याच्या वाहतूक इतिहासात महत्त्वाचा टप्पा ठरणार आहे.